Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie

Hielspoor: symptomen, oorzaak en behandeling

“Hielspoor” is de meest voorkomende voetklacht.1 Maar wat is hielspoor eigenlijk? Waarom wordt het ook fasciitis plantaris genoemd, en is het wel hetzelfde? Wat zijn de symptomen, en vooral, wat is de oorzaak? In dit artikel krijg je de wetenschappelijk onderbouwde antwoorden op deze vragen, en vertel ik je wat eraan te doen is.

De symptomen van hielspoor

Bij hielspoor is er sprake van pijn onder de hiel, meestal wat meer aan de binnenzijde. Het treedt op bij de eerste passen ’s ochtends uit bed, en na een tijdje zitten. Na de eerste passen zakt de pijn vaak, maar wordt in de regel weer erger na langer lopen. Mensen ervaren vaak problemen in het werk. Zeker wanneer ze langer moeten staan en lopen. Daarnaast is het een klacht waar veel hardlopers hinder van ondervinden.1

In Amerika hebben jaarlijks 2 miljoen mensen last van hielpijn, en 1 op de 10 krijgt er ooit in zijn of haar leven last van.2,3 Dat laatste getal komt overeen met de aantallen in Nederland.
Hielpijn houdt vaak lang aan. Gemiddeld hebben mensen 13 tot 14 maanden last van de hiel.1
Fullsizeoutput 2021

Wat is hielspoor?

De naam “hielspoor” is eigenlijk een verouderde term. In het verleden werd er bij mensen met hielpijn een röntgenfoto gemaakt, waarop vaak een benige uitstulping te zien was onder het hielbot, een “spoor”. Inmiddels weten we dat dit spoortje niet de pijn veroorzaakt. Die komt van een verdikking van de peesplaat (de fascia plantaris) die onder aan de hiel aanhecht. Omdat men eerst dacht dat deze verdikking een ontsteking betrof, werd er de naam fasciitis aan gegeven. -Itis staat voor ontsteking. Ook dat blijkt echter niet juist.1 De peesplaat zwelt op ter hoogte van de aanhechting als gevolg van het verlies van interne chemische verbindingen, waardoor het vocht aantrekt. Dit proces komt vaak voor bij peesklachten. De naam die hieraan tegenwoordig wordt gegeven, is fasciopathie- of fasciosis plantaris. Hierdoor neemt de treksterkte van de pees af, en kan deze sneller overbelast raken.4
Een normale fascia plantaris is bij zijn aanhechting gemiddeld zo’n 3,4mm dik. In de wetenschap spreekt men bij een dikte van 4mm of meer van een fasciopathie plantaris.5 Dit is heel goed te onderzoeken met echografie.

De oorzaak van hielspoor

Mensen met een beperkt beweeglijk enkelgewricht en overgewicht (een BMI van meer dan 30kg/m2) lopen meer risico op het krijgen van hielpijn.2,3 Dat wil echter niet zeggen dat dit dan ook de oorzaken zijn. Hoewel de precieze oorzaak nog steeds niet bekend is, wordt er steeds meer aangenomen dat er sprake is van een veranderde belasting van de peesplaat.
Wij mensen zijn de enige soort op aarde met een fascia plantaris, waarmee deze een belangrijke functie heeft in ons tweebenige lopen.6 De fascia hecht aan aan de binnenzijde onder de hiel en loopt onder de voet door richting onze tenen. Het meest ontwikkelde deel van de peesplaat hecht aan onder de grote teen. Via onze kuitspier en Achillespees wordt kracht doorgegeven aan de peesplaat, waardoor we een krachtige afzet kunnen maken tijdens het lopen over met name de grote teen. Tijdens deze afzet vinden er verschillende noodzakelijke bewegingen plaats in onze voetgewrichten. Dit wordt in de literatuur het windlass mechanisme genoemd.7
Algemeen wordt tegenwoordig aangenomen dat een verstoord windlass mechanisme de oorzaak is van een fasciopathie plantaris, en daarmee dus de oorzaak van hielpijn. Het mechanisme kan verstoord raken door een of meerdere bewegingsbeperkingen in de betrokken voetgewrichten.8-10

De reguliere behandeling van hielpijn

Op internet vind je vele verschillende behandelingen bij hielspoor, met elk hun eigen succesverhaal. Het overgrote deel van deze therapieën richt zich echter niet op de oorzaak van de hielpijn, maar op de gevolgen.

De meest gebruikte behandeling is het aanmeten van steunzolen. Deze geven inderdaad vaak pijnverlichting waardoor mensen met hielpijn weer beter kunnen lopen. Het blijkt echter niet uit te maken of dit op maat gemaakte zolen van een podotherapeut zijn, of voorgefabriceerde steunzolen.1,11-13
Zolen kunnen nooit de oorzaak van hielpijn verhelpen. Sterker nog: onze voetgewrichten worden er nóg stijver van. Ik ben van mening dat steunzolen het laatste redmiddel moeten zijn, wanneer blijkt dat de oorzaak niet meer weg te nemen is. Bijvoorbeeld door vergevorderde artrose in de voetgewrichten. Steunzolen beïnvloeden ons looppatroon, wat niet zelden kan leiden tot andere klachten, zoals van de knieën of de heupen.14

Een andere veelgehoorde behandeling bij hielpijn is shockwave. Hierover spreken de wetenschappelijke onderzoeken elkaar tegen, en de precieze werking van shockwave op de verdikte peesplaat is niet duidelijk. Veel patiënten ervaren deze behandeling als zeer pijnlijk en zoals gezegd: de effectiviteit is in de wetenschap niet onomstreden.1,11,15

Manuele therapie bij hielpijn

Veel logischer is het om hielpijn, veroorzaakt door een verdikte fascia plantaris, te behandelen met manuele therapie.1,4,16 Hierbij worden de stijve voetgewrichten gemobiliseerd, wat een betere werking van het windlass mechanisme geeft. Hierdoor wordt de peesplaat weer op een normale manier belast, en neemt de zwelling af. Aangevuld met specifieke oefeningen voor de peesplaat wordt deze weer sterker, en neemt de pijn bij lopen af.17-19
Rngpgm5yrwwazfompk13w

Al in 2012 verrichtte ik onderzoek naar deze manier van behandelen bij hielpijn, met goed resultaat. Deze behandeling wordt ook als eerste optie aanbevolen door de Amerikaanse richtlijn voor fysiotherapeuten, en de superieure effectiviteit van manuele therapie bij fasciopathie plantaris werd onlangs nog vastgesteld door een klinische trial.1,20 Een richtlijn en een klinische trial vormen de hoogste graad van wetenschappelijk bewijs.

Wat kun je zelf alvast doen?

Header fb gratis tips
Zoals uit dit artikel blijkt, zijn vastzittende gewrichten in de voet de vermoedelijke oorzaak van een veranderde belasting op de peesplaat. Door de jaren heen heb ik in mijn praktijk gemerkt dat er een paar oefeningen zijn die ik vrijwel altijd meegeef aan patiënten met hielpijn.
Wanneer je nu helemaal omlaag scrollt op deze pagina, vind je daar gratis mijn meest gegeven oefeningen bij hielpijn. Alvast succes gewenst met oefenen!

Over de auteur van dit artikel
Dit artikel over hielpijn is geschreven door Rob Donkers. Hij is fysiotherapeut, manueeltherapeut (MSc), echografist en eigenaar van De Gangmakerij. Tijdens zijn masterstudie manuele therapie, waarvoor hij cum laude slaagde en de titel Master of Science ontving, deed hij wetenschappelijk onderzoek naar enkel- en voetproblemen.
Literatuur
  1. Martin RL, Davenport TE, Reischl SF, McPoil TG, Matheson JW, Wukich DK, McDonough CM. Heel Pain – Plantar Fasciitis: Revision 2014. J Orthop Sports Phys Ther. 2014;44(11):A1-A23
  2. Riddle DL, Pulisic M, Pidcoe P, Johnson RE. Risk factors for plantar fasciitis: a matched case-control study. J Bone Joint Surg Am. 2003;85-A:872-7
  3. Irving DB, Cook JL, Menz HB. Factors associated with chronic plantar heel pain: a systematic review. J Sci Med Sport. 2006;9:11-22
  4. Cleland JA, Abbott JH, Kidd MO, Stockwell S, Cheney S, Gerrard DF, Flynn TW. Manual physical therapy and exercise versus electrophysical agents and exercise in the management of plantar heel pain: a multicenter randomized clinical trial. J Orthop Sports Phys Ther. 2009 Aug;39(8):573-85
  5. McMillan AM, Landorf KB, Barrett JT, Menz HB, Bird AR. Diagnostic imaging for chronic plantar heel pain: a systematic review and meta-analysis. J Foot Ankle Res. 2009 Nov 13;2:32
  6. Griffin NL, Miller CE, Schmitt D, D'Août K. Understanding the evolution of the windlass mechanism of the human foot from comparative anatomy: Insights, obstacles, and future directions. Am J Phys Anthropol. 2015 Jan;156(1):1-10
  7. Hicks JH. The mechanics of the foot. II. The plantar aponeurosis and the arch. Journal of anatomy, 1954;88(1), 25–30
  8. Bolgla, LA, Malone TR. Plantar fasciitis and the windlass mechanism: A biomechanical link to clinical practice. Journal of Athletic Training 2004;39(1):77-82?
  9. Bojsen-Møller, F. Calcaneocuboid joint and stability of the longitudinal arch of the foot at high and low gear push off. J. Anat. 1979;129(1):165-76?
  10. Koes E. Voetvervorming in het transversale vlak. Versus Tijdschrift voor Fysiotherapie. 2006;3:93-102
  11. Landorf KB, Menz HB. Plantar heel pain and fasciitis. Clin Evid 2008 Feb 5;2008:1
  12. Uden H, Boesch E, Kumar S. Plantar fasciitis - to jab or to support? A systematic review of the current best evidence. J Multidiscip Healthc. 2011;4:155-64
  13. Lee SY, McKeon P, Hertel J. Does the use of orthoses improve self-reported pain and function measures in patients with plantar fasciitis? A meta-analysis. Phys Ther Sport. 2009 Feb;10(1):12-8
  14. Lin SC, Chen CP, Tang SF, Wong AM, Hsieh JH, Chen WP. Changes in windlass effect in response to different shoe and insole designs during walking. Gait Posture. 2013 Feb;37(2):235-41
  15. Thomson CE, Crawford F, Murray GD. The effectiveness of extra corporeal shock wave therapy for plantar heel pain: a systematic review and meta-analysis. BMC Musculoskelet Disord. 2005 Apr 22;6:19-29
  16. Young B, Walker MJ, Strunce J, Boyles R. A combined treatment approach emphasizing impairment-based manual physical therapy for plantar heel pain: a case series. J Orthop Sports Phys Ther. 2004;34:725-33
  17. Rathleff MS, Mølgaard CM, Fredberg U, Kaalund S, Andersen KB, Jensen TT, Aaskov S, Olesen JL. High-load strength training improves outcome in patients with plantar fasciitis: A randomized controlled trial with 12-month follow-up. Scand J Med Sci Sports. 2015 Jun;25(3):e292-300
  18. Mahowald S, Legge BS, Grady JF. The correlation between plantar fascia thickness and symptoms of plantar fasciitis. J Am Podiatr Med Assoc. 2011 Sep-Oct;101(5):385-9
  19. Skovdal Rathleff M, Moelgaard C, Lykkegaard OJ. Intra- and interobserver reliability of quantitative ultrasound measurement of the plantar fascia. J Clin Ultrasound. 2011 Mar- Apr;39(3):128-34
  20. Grim C, Kramer R, Engelhardt M, John SM, Hotfiel T, Hoppe MW. Effectiveness of Manual Therapy, Customised Foot Orthoses and Combined Therapy in the Management of Plantar Fasciitis-a RCT. Sports (Basel). 2019 May 28;7(6)
Heb je last van hielpijn?
Download hier mijn 3 meest gegeven tips en oefeningen bij hielpijn, helemaal gratis!
Please enable javascript to use this contact form.
downloaden
Recent
Metatarsalgie pijn onder de voorvoet
Metatarsalgie betekent letterlijk ''pijn in de voorvoet''. De term wordt daardoor vaak gebruikt voor alle vormen van voorvoetpijn, en is daardoor een soort containerbegrip. Er wordt vooral gesproken van metatarsalgie wanneer de pijn zich onder de kopjes van het 2e, 3e en/of 4e middenvoetsbeentje bevindt. In dit artikel zet ik uiteen wat er vanuit de wetenschappelijke literatuur bekend is voor metatarsalgie, en hoe ik mensen met voorvoetpijn onderzoek en behandel.
De relatie tussen fasciitis plantaris en hallux valgus
De fascia plantaris (de peesplaat onder de voet) en de grote teen zijn anatomisch en functioneel met elkaar verbonden. Fasciitis plantaris of ''hielspoor'' (of liever fasciopathie plantaris) en hallux valgus (een scheve grote teen) zijn vaak voorkomende voetklachten. Uit een recente studie blijken deze twee aandoeningen ook nog eens sterk met elkaar te maken te hebben.
Gebroken enkel of voet 5 testen om zelf te doen
Bij 33% van de enkelblessures die zich melden bij de spoedeisende hulp, blijkt het te gaan om een breuk. Om onnodige blootstelling aan röntgenstraling te vermijden, bestaat er een accurate manier om zelf te beoordelen of er wel of geen breuk aanwezig is na een val of verzwikking. In dit artikel lees je hoe je zelf een breuk kunt uitsluiten.
Wat kan een 5d loopanalyse voor een hardloper betekenen
Voetnoot 9
Als hardloper wil je naast genieten natuurlijk ook zo lang mogelijk blessurevrij lopen. Hoewel er al heel veel wetenschappelijk onderzoek is gedaan naar allerlei factoren, blijken er maar twee oorzaken echt ertoe te doen: het te snel opvoeren van de loopafstand, en een eerdere blessure hebben gehad. Een 5D hardloopanalyse kan bij beide factoren een belangrijke meerwaarde leveren om zo lang mogelijk blessurevrij te lopen. Welke pluspunten dat zijn, lees je in dit artikel.
Platvoeten bij kinderen
Wanneer een kind platvoeten lijkt te hebben, is dit vaak een punt van bezorgdheid bij de ouders. Ouders melden zich bij de huisarts of fysiotherapeut met de vraag of hun kind steunzolen nodig heeft, en er wordt belang gehecht aan het dragen van ''goede schoenen''.
In dit artikel geef ik antwoord op vragen als ''Zijn platvoeten bij kinderen slecht?'', ''Leiden platvoeten tot klachten op latere leeftijd?'', en ''Hebben kinderen met platvoeten steunzolen nodig?''.
Bewegingsbeperking van het bovenste spronggewricht
Een soepel bewegend enkelgewricht is van belang voor een goed looppatroon. Veel mensen hebben echter een stijve enkel, vaak door een eerder meegemaakte enkelverzwikking. Stijfheid van het enkelgewricht wordt gezien als risicofactor voor meerdere klachtenbeelden, zoals hielpijn. Hoe een beperkt bovenste sprongewricht vraagt om compenseren, en hoe het leidt tot andere klachten, lees je in dit artikel.
12...4