Een stijve enkel bij sporters: waarom de oorzaak (en dus ook de oplossing) niet bij iedereen hetzelfde is
Eerder schreef ik al een artikel over de gevolgen van een beperkt beweeglijk bovenste spronggewricht, en hoe dit tot allerlei compensaties en klachten kan leiden. In dit artikel zoom ik specifiek in op sporters, en bespreek ik een net gepubliceerd wetenschappelijk artikel dat een belangrijk punt maakt: een stijve enkel is niet één op zichzelf staand probleem, maar kan door verschillende structuren veroorzaakt worden. En dat betekent dat de aanpak ook per persoon zou moeten verschillen.
Waarom dorsaalflexie zo belangrijk is voor sporters
Dorsaalflexie is de beweging waarbij je voet en scheenbeen naar elkaar toe bewegen, zoals wanneer je door je enkel zakt tijdens een squat of een lunge. Tijdens het lopen en hardlopen ontstaat deze beweging vanzelf op het moment dat je scheenbeen over je voet naar voren kantelt, de zogenaamde 'enkel rocker'. Bij sporten als sprinten, richting veranderen en diep zakken (bijvoorbeeld bij volleybal of basketbal) is voldoende dorsaalflexie nodig om kracht goed te kunnen opvangen en weer af te zetten.Is die dorsaalflexie beperkt, dan lukt het minder goed om diep door de knie te zakken tijdens het landen of afremmen. Het lichaam zoekt dan een andere manier om die kracht op te vangen, vaak via de knie of de heup. Dat verklaart waarom een beperkte enkelmobiliteit in de wetenschappelijke literatuur in verband wordt gebracht met een verhoogd risico op onder andere een enkelverzwikking en chronische enkelinstabiliteit, achillespeesklachten, een stressfractuur in de middenvoet, hielpijn en patellapeesklachten.1,2,3
Wetenschapper Romain Tourillon tijdens de uitvoering van de Weight-bearing lunge test.
De gouden standaard om dorsaalflexie te meten is de 'weight-bearing lunge test' (WBLT): je zet je voet tegen een muur en buigt vanuit een lunge-positie zo ver mogelijk door je knie, zonder dat je hiel van de grond komt. De afstand van je grote teen tot de muur, of de hoek van je scheenbeen, zegt dan iets over je dorsaalflexie.4 Toch wordt deze test in de dagelijkse praktijk relatief weinig gebruikt, en grijpen behandelaars vaak terug op een standaardaanpak van rekoefeningen en massage voor iedereen met een stijve enkel.2
Niet elke stijve enkel is hetzelfde
En daar zit precies het probleem, zo laten onderzoekers Tourillon, M'Baye en Smith zien in hun recente artikel.2 Een beperkte dorsaalflexie kan namelijk ontstaan door heel verschillende structuren:- Het bovenste spronggewricht zelf (het talocrurale gewricht), vaak door een verminderde glijbeweging van het sprongbeen naar achteren.
- De gewrichtjes iets verder naar voren in de voet, tussen het sprongbeen en de middenvoet.
- Het onderste uiteinde van het gewricht tussen scheen- en kuitbeen.
- Pezen die rond de enkel lopen, zoals de lange buigpees van de grote teen of de peesplaat van de kuitspieren.
- De zenuw die aan de achterzijde van het onderbeen naar de voet loopt.
Elk van deze structuren vraagt om een andere behandeling. Rekken van de kuitspier helpt bijvoorbeeld weinig als de eigenlijke beperking in het gewricht zelf zit, en andersom heeft mobiliseren van het gewricht weinig zin als een pees de beperkende factor is. Een generieke aanpak voor iedereen met "een stijve enkel" mist daardoor regelmatig de werkelijke oorzaak, en daarmee ook een deel van het herstel.
Hoe je de juiste oorzaak vindt
Het mooie van de WBLT is dat de test niet alleen een getal oplevert, maar ook waardevolle informatie geeft over waar in de enkel je een blokkerend of pijnlijk gevoel ervaart: aan de voorzijde, de voorbuitenzijde, of juist rondom de binnen- of buitenenkel of aan de achterzijde. Elke locatie wijst richting een andere mogelijke structuur.2 Vervolgens gebruikt de fysiotherapeut gerichte vervolgtesten om te bevestigen welke structuur daadwerkelijk beperkt is, voordat er een behandelplan wordt opgesteld.2Deze systematische, individuele manier van onderzoeken en behandelen laat in de studies dan ook betere resultaten zien dan een standaardprotocol dat bij iedereen hetzelfde is.5 Precies dít soort grondig enkelonderzoek, gevolgd door een op maat gemaakte behandeling (denk aan specifieke mobilisaties, gerichte rekprogramma's of zenuwmobilisaties), vormt de kern van hoe wij bij De Gangmakerij naar enkelklachten kijken.
Sport je veel, of merk je dat je enkel minder soepel aanvoelt dan die van de andere kant? Dan is het de moeite waard om dit eens goed te laten onderzoeken, in plaats van zomaar te gaan rekken. Maak gerust een afspraak, dan zoeken we samen naar de werkelijke oorzaak van jouw beperkte enkelmobiliteit.
Over de auteur van dit artikel
Dit artikel is geschreven door Rob Donkers. Hij is fysiotherapeut, manueeltherapeut (MSc), echografist en eigenaar van De Gangmakerij. Tijdens zijn masterstudie manuele therapie, waarvoor hij cum laude slaagde en de titel Master of Science ontving, deed hij wetenschappelijk onderzoek naar enkel- en voetproblemen.
Literatuur
- Rabin A, Kozol Z, Finestone AS. Limited ankle dorsiflexion increases the risk for mid-portion achilles tendinopathy in infantry recruits: a prospective cohort study. J Foot Ankle Res. 2014;7:48
- Tourillon R, M'Baye M, Smith M. Restoring ankle dorsiflexion range of motion in athletes: an individualized clinical decision-making system. Front Sports Act Living. 2025;7:1677383
- Backman LJ, Danielson P. Low range of ankle dorsiflexion predisposes for patellar tendinopathy in junior elite basketball players: a 1-year prospective study. Am J Sports Med. 2011;39:2626-33
- Powden CJ, Hoch JM, Hoch MC. Reliability and minimal detectable change of the weight-bearing lunge test: a systematic review. Man Ther. 2015;20:524-32
- Nguyen AP, Pitance L, Mahaudens P, Detrembleur C, David Y, Hall T, et al. Effects of mulligan mobilization with movement in subacute lateral ankle sprains: a pragmatic randomized trial. J Man Manip Ther. 2021;29:341-52
Recent
Voetnoot 14
Veel mensen die bij ons komen, maken zich zorgen over de vorm van hun voet: een lage voetboog (vaak 'platvoeten' genoemd), juist een opvallend hoge wreef, of tenen die niet mooi recht staan. De vraag die dan bijna altijd volgt: moet dit gecorrigeerd worden, voordat het tot klachten leidt? Het antwoord is genuanceerder dan je zou denken, en recent wetenschappelijk onderzoek geeft hier een mooi en verrassend antwoord op.
Voetnoot 13
Eerder schreef ik al een artikel over de gevolgen van een beperkt beweeglijk bovenste spronggewricht, en hoe dit tot allerlei compensaties en klachten kan leiden. In dit artikel zoom ik specifiek in op sporters, en bespreek ik een net gepubliceerd wetenschappelijk artikel dat een belangrijk punt maakt: een stijve enkel is niet één op zichzelf staand probleem, maar kan door verschillende structuren veroorzaakt worden. En dat betekent dat de aanpak ook per persoon zou moeten verschillen.
Rust en ontzien lijken logisch bij een pijnlijke achillespees — toch lossen ze de klacht zelden blijvend op. Ontdek waarom je achillespees juist gebaat is bij belasten, en wat de wetenschap zegt over écht herstel.
Voetnoot 12
Een voetnoot over ons cursusbedrijf in voet- en enkelklachten FA Education, en waarom dat goed nieuws is voor jouw voeten!
Voetnoot 11
Wij van De Gangmakerij hechten veel waarde aan betrouwbare samenwerkingspartners. Een van die partners is de winkel Barefoot and More, gespecialiseerd in barefoot- en minimalistische schoenen. In dit gastblog laten wij je kennismaken met de grondleggers van deze mooie zaak in Arnhem.
Voetnoot 10
Voeding krijgt steeds meer aandacht als het gaat om de invloed op onze gezondheid. Dat is niet zo vreemd, aangezien zowel de kwaliteit van voeding is veranderd, alsook dat steeds meer wetenschappelijk onderzoek aantoont wat de invloed is van voeding op onze gezondheid én dat voeding niet voor iedereen hetzelfde zal zijn. In dit blog legt Olaf van der Zanden nieuwe inzichten uit in het licht van het herstel van voetklachten.