Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie

Bewegingsbeperking van het bovenste spronggewricht

Om ons lichaam voorwaarts te verplaatsen tijdens het lopen, is voldoende mobiliteit in het enkelgewricht en het grote teengewricht nodig. Wanneer in deze gewrichten lenigheid ontbreekt, zal dit onherroepelijk leiden tot compensaties in bewegingen. Over het probleem van een stijf grote teengewricht, de hallux limitus of hallux rigidus, schreef ik eerder al een artikel. In dit artikel ga ik in op de gevolgen van een verminderde mobiliteit van de enkel, het bovenste spronggewricht.

Het bovenste spronggewricht

Het bovenste spronggewricht wordt gevormd door het onderbeen (bestaande uit het kuitbeen en het scheenbeen) enerzijds, en het sprongbeen (talus) anderzijds. Je kunt met dit gewricht twee bewegingen maken: een dorsaalflexie en een plantairflexie (zie video). De as waaromheen bewogen wordt, loopt door de beide uitstekende enkelknobbels, de zogenaamde laterale en mediale malleolus. De mate van lenigheid wordt bepaald door het samenspel tussen de enkelbanden, en de vorm en kwaliteit van het kraakbeen.1 Om een plantair- en dorsaalflexie te maken, hebben we een aantal spieren te beschikking, die aanhechten op het onderbeen en ergens in de voet. Een interessant detail hierbij: op het sprongbeen hechten géén spieren aan.


Een stijf enkelgewricht als risicofactor

Het enkelgewricht kan in verloop van tijd stijf raken. De belangrijkste oorzaak hiervoor is een eerder meegemaakte enkelverzwikking.2 De pijnklachten na een verstuiking gaan vaak vanzelf over, maar de daarbij ontstane bewegingsbeperking blijft in veel gevallen bestaan, zonder dat mensen het door hebben.

Een beperkte dorsaalflexie van de enkel wordt door meerdere onderzoekers gezien als een belangrijke risicofactor voor het krijgen van andere bekende voetklachten, zoals plantaire hielpijn (hielspoor)3,4, een Morton's neuralgie5, een hallux valgus6, en een achillespeesblessure7.

Een soepel bewegend enkelgewricht lijkt dus van belang om verschillende voetklachten te voorkomen.

Compensaties als gevolg van een stijve enkel

Voor wandelen en hardlopen hebben we ongeveer 30º dorsaalflexie in het bovenste spronggewricht nodig.8,9 Velen van ons hebben echter veel minder beweeglijkheid in één of beide enkels. In een experiment onder 86 HAVO-leerlingen bleek de lenigste enkel 56º dorsaalflexie toe te laten, maar de stijfste enkel slechts 12º. Bij 38% van de leerlingen was er een links-rechts verschil van 4º aanwezig, en bij 40% was er zelfs een verschil van 8º tussen de linker en rechter enkel.10 Op normaal 30º is een beperking van 8º een bewegingsafname van meer dan 25%!

Compensaties bij een beperkte enkel
Afbeelding 1. Compensaties bij een beperkt enkelgewricht. Verdere verklaring in de tekst.10
Een beperkte dorsaalflexie van het bovenste sprongewricht leidt tijdens de enkel rocker in de standfase van het lopen onvermijdelijk tot compensaties in het looppatroon. Riezebos geeft in zijn artikel een opsomming van de geobserveerde, onbewuste compensaties (zie afbeelding 1):10
  • Overstrekking van de knie (a)
  • Vervroegd optillen van de hiel (b)
  • Verkleinen van de staplengte (de aansluitpas) (c)
  • Salutation (d): dit is het naar voren bewegen van de romp, vaak in combinatie met overstrekking van de knie
  • Endorotatie (binnenwaartse rotatie) van de heup, met over de buitenrand afwikkelen van de voet (e)
  • Exorotatie (buitenwaartse rotatie) van de heup, met over de binnenkant van de voet afwikkelen (f)

De mate waarin het enkelgewricht verstijfd is, bepaalt mede welke compensatiestrategie iemand onbewust kiest.

Compensaties en klachten

Zoals we zagen, is een beperkt beweeglijk bovenste spronggewricht een risicofactor voor meerdere bekende klachtenbeelden. De reden dat de ene persoon met een stijve enkel last krijgt van zijn hiel, en de ander voorvoetklachten (metatarsalgie) ontwikkelt, heeft o.a. te maken met welke compensatiestrategie iemand kiest.

Zo kan het zijn dat mensen die 'kiezen' om de heup meer naar binnen te draaien (e), en zo over de buitenste voetrand afwikkelen, pijnklachten krijgen onder die buitenrand van de voet.
Iemand die de heup juist meer naar buiten draait en over de binnenkant afwikkelt (f), zal als gevolg daarvan de voet meer proneren (platter neerzetten). Hiervoor een steunzool of een antipronatieschoen geven, zou een grote kunstfout zijn. Dit hulpmiddel maakt het de persoon juist nóg lastiger om te compenseren voor de beperkte enkel. Een steunzool doet dan ook niks aan de oorzaak (de beperkte enkel) maar aan het gevolg (de compensatie).
Beide compensaties kunnen leiden tot pijn rond het heupgewricht en/of het SI-gewricht.

Salutation (d) kan leiden tot pijn in de rug, overstrekking van de knie (a) kan uiteraard leiden tot kniepijn, en een vervroegd optrekken van de hiel (b) vraagt meer activiteit van de kuitspieren, met overbelastingsklachten van deze spier als gevolg. Ook zal deze laatste compensatiestrategie meer en langer druk veroorzaken onder de voorvoet, wat uiteindelijk pijn kan gaan doen. De medische verzamelterm voor voorvoetpijn is metatarsalgie.


Preventie van klachten aan voeten, heupen en rug

Uit dit verhaal wordt duidelijk dat je verschillende soorten klachten kunt voorkomen door je enkels goed soepel te houden. Onder aan deze pagina kun je gratis mijn 3 meest gegeven tips voor gezonde voeten downloaden, met daarbij een oefening voor je bovenste spronggewricht!

Over de auteur van dit artikel
Dit artikel over de bewegingsbeperking van het bovenste spronggewricht is geschreven door Rob Donkers. Hij is fysiotherapeut, manueeltherapeut (MSc), echografist en eigenaar van De Gangmakerij. Tijdens zijn masterstudie manuele therapie, waarvoor hij cum laude slaagde en de titel Master of Science ontving, deed hij wetenschappelijk onderzoek naar enkel- en voetproblemen.
Literatuur
  1. Leardini A, O'Connor JJ, Catani F, Giannini S. A geometric model of the human ankle joint. J Biomech. 1999 Jun;32(6):585-91
  2. Vuurberg G, Hoorntje A, Wink LM, van der Doelen BFW, van den Bekerom MP, et al. Diagnosis, treatment and prevention of ankle sprains: update of an evidence-based clinical guideline. Br J Sports Med. 2018 Aug;52(15):956
  3. Riddle DL, Pulisic M, Pidcoe P, Johnson RE. Risk factors for plantar fasciitis: a matched case-control study. J Bone Joint Surg Am. 2003;85-A:872-7
  4. Irving DB, Cook JL, Menz HB. Factors associated with chronic plantar heel pain: a systematic review. J Sci Med Sport. 2006;9:11-22
  5. Naraghi R, Bremner A, Slack-Smith L, Bryant A. The relationship between foot posture index, ankle equinus, body mass index and intermetatarsal neuroma. J Foot Ankle Res. 2016;9:4
  6. Glasoe WM, Nuckley DJ, Ludewig PM. Hallux valgus and the first metatarsal arch segment: a theoretical biomechanical perspective. Phys Ther. 2010;90(1):110-120
  7. Martin RL, Chimenti R, Cuddeford T, Houck J, Matheson JW, McDonough CM, Paulseth S, Wukich DK, Carcia CR. Achilles Pain, Stiffness, and Muscle Power Deficits: Midportion Achilles Tendinopathy Revision 2018. J Orthop Sports Phys Ther. 2018 May;48(5):A1-A38
  8. Dicharry J. Kinematics and kinetics of gait: from lab to clinic. Clin Sports Med. 2010 Jul;29(3):347-64
  9. Novacheck TF. The biomechanics of running. Gait Posture. 1998 Jan 1;7(1):77-95
  10. Riezebos, C. Rockers: beperking en compensatie. Podosophia. 2016;24:27–30
Klachten aan je voeten, heupen en rug voorkomen?
Download dan hier mijn 3 meest gegeven tips voor gezonde voeten, waaronder een oefening voor je enkelgewricht!
Please enable javascript to use this contact form.
downloaden
Recent
Gebroken enkel of voet 5 testen om zelf te doen
Bij 33% van de enkelblessures die zich melden bij de spoedeisende hulp, blijkt het te gaan om een breuk. Om onnodige blootstelling aan röntgenstraling te vermijden, bestaat er een accurate manier om zelf te beoordelen of er wel of geen breuk aanwezig is na een val of verzwikking. In dit artikel lees je hoe je zelf een breuk kunt uitsluiten.
Wat kan een 5d loopanalyse voor een hardloper betekenen
Voetnoot 9
Als hardloper wil je naast genieten natuurlijk ook zo lang mogelijk blessurevrij lopen. Hoewel er al heel veel wetenschappelijk onderzoek is gedaan naar allerlei factoren, blijken er maar twee oorzaken echt ertoe te doen: het te snel opvoeren van de loopafstand, en een eerdere blessure hebben gehad. Een 5D hardloopanalyse kan bij beide factoren een belangrijke meerwaarde leveren om zo lang mogelijk blessurevrij te lopen. Welke pluspunten dat zijn, lees je in dit artikel.
Platvoeten bij kinderen
Wanneer een kind platvoeten lijkt te hebben, is dit vaak een punt van bezorgdheid bij de ouders. Ouders melden zich bij de huisarts of fysiotherapeut met de vraag of hun kind steunzolen nodig heeft, en er wordt belang gehecht aan het dragen van ''goede schoenen''.
In dit artikel geef ik antwoord op vragen als ''Zijn platvoeten bij kinderen slecht?'', ''Leiden platvoeten tot klachten op latere leeftijd?'', en ''Hebben kinderen met platvoeten steunzolen nodig?''.
Bewegingsbeperking van het bovenste spronggewricht
Een soepel bewegend enkelgewricht is van belang voor een goed looppatroon. Veel mensen hebben echter een stijve enkel, vaak door een eerder meegemaakte enkelverzwikking. Stijfheid van het enkelgewricht wordt gezien als risicofactor voor meerdere klachtenbeelden, zoals hielpijn. Hoe een beperkt bovenste sprongewricht vraagt om compenseren, en hoe het leidt tot andere klachten, lees je in dit artikel.
De 3 belangrijkste eigenschappen van de voet bij wandelen en hardlopen
Voetnoot 8
Onze voeten vormen de basis van ons lichaam, het fundament. Wanneer het fundament niet goed functioneert, wankelt het bouwwerk dat steunt op het fundament. Dat geldt ook voor ons lijf. Wanneer onze voeten niet hun normale functie vervullen, leidt dit tot problemen tot ver in het lichaam. Om klachten van onze voeten of een ander lichaamsdeel tijdens het wandelen en hardlopen te begrijpen en te kunnen oplossen, is het belangrijk dat we snappen wat de normale functie van onze voeten is.
Mortons neuroom
Een Morton’s neuroom bestaat uit een verdikking van een kleine zenuw, meestal gelegen tussen de kopjes van het 3e en 4e middenvoetsbeentje. Het komt veel vaker voor bij vrouwen dan bij mannen vanaf 50 jaar. De oorzaak is vermoedelijk een herhaalde inklemming tussen de kopjes van de middenvoetsbeentjes, en een stijf enkelgewricht geeft een groot risico op deze klacht. Schoenadvies en manuele therapie zijn de eerste keus voor behandeling.
12...4