Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie

Wat zijn goede schoenen?

Ik hoor het mensen met voetklachten of een hardloopblessure zó vaak zeggen: "Ik heb goeie schoenen, dus dáár kan het niet aan liggen". Maar wat zijn dan goede schoenen? En wat zijn slechte schoenen? Gelukkig wordt er veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de invloed van schoenen op ons bewegen. Na het lezen van dit artikel weet je wat schoenen doen met onze voeten, en daarmee ook met de rest van ons lijf.
Uit rotstekeningen blijkt dat we al zo'n 30.000 jaar schoenen dragen. De oudst gevonden schoen dateert van 8300 jaar geleden en betreft een geweven sandaal die om de voet werd gewikkeld (zie afbeelding 1).1 De belangrijkste functie van schoenen was het beschermen tegen kou, en tegen het verwonden van de huid. Pas later kregen schoenen een modefunctie.2 Tegenwoordig worden schoenen ook ontworpen om allerlei vermeende gezondheidsredenen, zoals het ondersteunen van de voetboog, en schokdemping. Maar de vraag is of onze voeten die ondersteuning wel nodig hebben. En zijn onze huidige schoenen niet eerder een gevaar voor de gezondheid van onze voeten?
F3large
Afbeelding 1. Een schoen van 8300 jaar geleden.11

Het effect van schoenen op onze voeten

Wanneer er gesproken wordt over de normale vorm van de voet, dan wordt vaak uitgegaan van de voeten van Westerse personen. Deze mensen dragen schoenen vanaf het allereerste moment dat ze kunnen lopen. Schoenen kunnen echter een grote invloed hebben op de vorm van de voet. Een heel duidelijk en extreem voorbeeld hiervan zijn de voeten van Chinese dames die vele jaren voetinbinding ondergingen.1 De misvormde voeten (zie afbeelding 2) die daardoor ontstonden, werden lotusvoeten genoemd.3 Het dragen van onze hedendaagse schoenen geeft minder extreme vervormingen, maar ze zijn er wel degelijk. Onze voeten verschillen namelijk van vorm in vergelijking tot de voeten van mensen die nooit schoenen dragen.1,2
5efc166506e713ad6ebedf98ef6a4efe
Afbeelding 2. De voetafwijkingen bij een Chinese dame als gevolg van traditionele voetinbinding.12

Wanneer onze voeten vergeleken worden met de voeten van mensen die hun hele leven op blote voeten lopen, dan zien we een aantal duidelijke verschillen. Onze voeten
  • zijn stijver,
  • zijn smaller en korter,
  • hebben een hogere voetboog,
  • en gebruiken minder oppervlak van de voetzool voor drukverdeling
dan de voeten van mensen die altijd blootsvoets lopen.1,4

Mensen die altijd op blote voeten lopen, zijn beter in staat de druk onder hun voeten te verdelen tijdens het lopen. Dat komt vooral doordat deze voeten flexibeler zijn, en daarmee beter in staat zijn om de inwerkende krachten op te vangen (schokdemping).

Een ander belangrijk verschil, is dat het breedste punt van onze Westerse voeten zich bevindt ter hoogte van de kopjes van de middenvoetsbeentjes. Onze tenen lopen vervolgens in meer of mindere mate tabs toe. Het breedste deel van de voeten bij mensen die altijd blootsvoets lopen, én bij jonge kinderen die nog nauwelijks schoenen hebben gedragen, is aan het einde van de tenen.4 De tenen lopen hier dus breed uit (zie afbeelding 3).
Het blijkt dat het effect van schoenen op de voetvorm het grootst is in de jeugd, wanneer het skelet nog in ontwikkeling is.1 Dat betekent dat we voorzichtig moeten zijn met de beperkende werking van schoenen bij kinderen in de groei.

Voetvorm, schoenen en klachten

De vraag is vervolgens of deze verschillen in voetvorm gerelateerd kunnen worden aan klachten. Uit meerdere onderzoeken blijkt dat voetklachten veel minder voorkomen bij mensen die geen schoenen dragen, en dat deze voeten ook minder botafwijkingen vertonen.1,2,4

Dat schoenen invloed hebben op de vorm van onze voeten, en dat voetklachten meer voorkomen bij mensen die schoenen dragen dan bij mensen die blootsvoets leven, staat vast. Uit een studie uit 2018 blijkt dat er ook een sterk verband bestaat tussen voetpijn en de pasvorm van schoenen.5 Zo'n 63 tot 72% van de onderzochte mensen blijkt niet-passende schoenen te dragen, kijkend naar lengte en breedte van de schoenen. Vrouwen dragen daarbij vaker te smalle schoenen. Vrouwen blijken ook vaker voetpijn te hebben dan mannen. Waarschijnlijk komt dit vanwege een smaller gedeelte van de schoen waar de tenen zich bevinden, de zogenaamde 'toe box'. Deze nauwe toe box drukt de tenen naar elkaar toe en beperkt de normale bewegingen.
Bij ouderen blijkt dat 81% te krappe schoenen voor binnen draagt. Het dragen van krappe schoenen geeft een hogere kans op vallen.5
Niet alleen de pasvorm heeft invloed. Ook de stugheid van de schoenzool blijkt van invloed op de manier waarop onze voeten bewegen. Het blijkt namelijk dat stugge schoenzolen de beweeglijkheid van onze voeten in bepaalde richtingen beperkt. Met name in de pronatierichting.6 Deze pronatie is essentieel voor een goede afwikkeling van onze voet, en daarmee voor een zo energiezuinig mogelijk looppatroon.

De invloed van schoenen bij kinderen

Vooral het belang van schoenen bij kinderen vormt al tientallen jaren voer voor discussie. Ouders vinden het belangrijk dat hun kinderen goede schoenen dragen, om daarmee klachten op latere leeftijd te voorkomen. Deze schoenen zijn vaak uitgerust met een voetbed waarmee de binnenste voetboog wordt ondersteund. Dit wordt gedaan uit angst voor het krijgen (of hebben) van platvoeten.

Platvoeten bij kinderen zijn normaal, en horen bij de ontwikkeling van de voeten. Uit onderzoek blijkt zelfs dat kinderen die schoenen dragen plattere voeten hebben dan kinderen die normaal geen schoenen dragen.5,7 De invloed van schoenen op de vorm en beweging van de kindervoeten blijkt vergelijkbaar met de uitwerking van schoenen op volwassen voeten, echter bij de zich ontwikkelende kindervoetjes is die invloed nóg groter, en dus mogelijk risicovoller.1,5,7

Uit een studie waarbij gekeken werd wat de invloed is van de stugheid van de schoenzool op het belastingpatroon onder de kindervoet, blijkt dat de soepelste schoen het meest vergelijkbaar is met het lopen op blote voeten. De onderzoekers concluderen dat dit in de kinderjaren zeer belangrijk is voor de ontwikkeling van het bewegingsgevoel van de voeten.8
Img 2724
Afbeelding 3. De vorm van een ongeschoeide en geschoeide volwassen voet, en die van een kindervoet. De ongeschoeide volwassen voet en de kindervoet lijken op elkaar.13

Hardloopschoenen en blessures

Er is geen sport waar zo veel gesproken wordt over het nut van schoenen als bij het hardlopen. Door de jaren heen zijn er veel aanpassingen gedaan aan loopschoenen om blessures te voorkomen. Voorbeelden hiervan zijn de schokdempende hiel, en de antipronatiezool. In de afgelopen 40 jaar is er, ondanks deze aanpassingen, geen daling geweest van het aantal hardloopblessures.7 De mate van pronatie van de voet (het inzakken van de voetboog aan de binnenzijde) heeft geen aangetoonde relatie met hardloopblessures.9,10

In zijn proefschrift uit 201410 concludeert sportarts Bredeweg ten aanzien van overpronatie in relatie tot het risico op blessures:
  • Een verschil in pronatie tussen de linker en rechter voet is normaal;
  • Mensen met een blessure vertonen niet méér pronatie dan gezonde lopers;
  • Er wordt geen verschil gevonden in de mate van pronatie tussen het geblesseerde been en het niet-geblesseerde been.

Zoals ik eerder in het artikel over het windlass mechanisme schreef, is pronatie een belangrijke beweging voor een goede afzet over de grote teen. Een antipronatiezool in de hardloopschoen heeft dan ook een belemmerende werking op een normale afwikkeling, en veroorzaakt daarmee mogelijk zelfs blessures. Het dragen van neutrale, soepele schoenen, en de juiste manier van je veters strikken, geven je voet de noodzakelijke ruimte om normaal te kunnen bewegen!

Schoenadvieskaart

In de volgende voetnoot geef ik je een handig overzicht waar je nou op moet letten wanneer je nieuwe schoenen gaat kopen. Wil je een handig overzicht hebben waarmee je in de winkel kan bepalen of je goede schoenen in je handen hebt? Download dan onderaan dit blogartikel mijn overzichhtelijke schoenadvieskaart!

Over de auteur van dit artikel
Dit artikel over de invloed van schoenen is geschreven door Rob Donkers. Hij is fysiotherapeut, manueeltherapeut (MSc), echografist en eigenaar van De Gangmakerij. Tijdens zijn masterstudie manuele therapie, waarvoor hij cum laude slaagde en de titel Master of Science ontving, deed hij wetenschappelijk onderzoek naar enkel- en voetproblemen.

Literatuur
  1. D’Août K, Pataky TC, De Clercq D, Aerts P. The effects of habitual footwear use: foot shape and function in native barefoot walkers. Footwear Science 2009 Jun;1(2):81-94
  2. Zipfel B, Berger LR. Shod versus unshod: The emergence of forefoot pathology in modern humans? The Foot 2007;17:205-13
  3. https://nl.wikipedia.org/wiki/Lotusvoetjes. Geraadpleegd op 08-11-2019.
  4. Stolwijk NM, Duysens J, Louwerens JW, van de Ven YH, Keijsers NL. Flat feet, happy feet? Comparison of the dynamic plantar pressure distribution and static medial foot geometry between Malawian and Dutch adults. PLoS One. 2013;8(2):e57209
  5. Buldt AK, Menz HB. Incorrectly fitted footwear, foot pain and foot disorders: a systematic search and narrative review of the literature. J Foot Ankle Res. 2018 Jul 28;11:43
  6. Morio C, Lake MJ, Gueguen N, Rao G, Baly L. The influence of footwear on foot motion during walking and running. J Biomech. 2009 Sep 18;42(13):2081-8
  7. Morrison SC, Price C, McClymont J, Nester C. Big issues for small feet: developmental, biomechanical and clinical narratives on children's footwear. J Foot Ankle Res. 2018 Jul 6;11:39
  8. Hillstrom HJ, Buckland MA, Slevin CM, Hafer JF, Root LM et al. Effect of shoe flexibility on plantar loading in children learning to walk. J Am Podiatr Med Assoc. 2013 Jul-Aug;103(4):297-305
  9. Nigg BM, Baltich J, Hoerzer S, Enders H. Running shoes and running injuries: mythbusting and a proposal for two new paradigms: 'preferred movement path' and 'comfort filter'. Br J Sports Med. 2015 Oct;49(20):1290-4
  10. Bredeweg S. Running related injuries: The effect of a preconditioning program and biomechanical risk factors. [S.l.]: s.n., 2014. 183 p.
  11. Bron afbeelding 1: science.sciencemag.org
  12. Bron afbeelding 2: openendedsocialstudies.org
  13. Bronnen afbeelding 3: Hoffmann P. Conclusions drawn from a comparative study of the feet of barefooted and shoe-wearing peoples. J Bone Joint Surg Am. 1905;s2-3:105-136 en foto van Nandhu Kumar op Unsplash

Download hier jouw schoenadvieskaart
Vul even je gegevens in en ontvang direct GRATIS mijn handige schoenadvieskaart!
Please enable javascript to use this contact form.
downloaden
Recent
Metatarsalgie pijn onder de voorvoet
Metatarsalgie betekent letterlijk ''pijn in de voorvoet''. De term wordt daardoor vaak gebruikt voor alle vormen van voorvoetpijn, en is daardoor een soort containerbegrip. Er wordt vooral gesproken van metatarsalgie wanneer de pijn zich onder de kopjes van het 2e, 3e en/of 4e middenvoetsbeentje bevindt. In dit artikel zet ik uiteen wat er vanuit de wetenschappelijke literatuur bekend is voor metatarsalgie, en hoe ik mensen met voorvoetpijn onderzoek en behandel.
De relatie tussen fasciitis plantaris en hallux valgus
De fascia plantaris (de peesplaat onder de voet) en de grote teen zijn anatomisch en functioneel met elkaar verbonden. Fasciitis plantaris of ''hielspoor'' (of liever fasciopathie plantaris) en hallux valgus (een scheve grote teen) zijn vaak voorkomende voetklachten. Uit een recente studie blijken deze twee aandoeningen ook nog eens sterk met elkaar te maken te hebben.
Gebroken enkel of voet 5 testen om zelf te doen
Bij 33% van de enkelblessures die zich melden bij de spoedeisende hulp, blijkt het te gaan om een breuk. Om onnodige blootstelling aan röntgenstraling te vermijden, bestaat er een accurate manier om zelf te beoordelen of er wel of geen breuk aanwezig is na een val of verzwikking. In dit artikel lees je hoe je zelf een breuk kunt uitsluiten.
Wat kan een 5d loopanalyse voor een hardloper betekenen
Voetnoot 9
Als hardloper wil je naast genieten natuurlijk ook zo lang mogelijk blessurevrij lopen. Hoewel er al heel veel wetenschappelijk onderzoek is gedaan naar allerlei factoren, blijken er maar twee oorzaken echt ertoe te doen: het te snel opvoeren van de loopafstand, en een eerdere blessure hebben gehad. Een 5D hardloopanalyse kan bij beide factoren een belangrijke meerwaarde leveren om zo lang mogelijk blessurevrij te lopen. Welke pluspunten dat zijn, lees je in dit artikel.
Platvoeten bij kinderen
Wanneer een kind platvoeten lijkt te hebben, is dit vaak een punt van bezorgdheid bij de ouders. Ouders melden zich bij de huisarts of fysiotherapeut met de vraag of hun kind steunzolen nodig heeft, en er wordt belang gehecht aan het dragen van ''goede schoenen''.
In dit artikel geef ik antwoord op vragen als ''Zijn platvoeten bij kinderen slecht?'', ''Leiden platvoeten tot klachten op latere leeftijd?'', en ''Hebben kinderen met platvoeten steunzolen nodig?''.
Bewegingsbeperking van het bovenste spronggewricht
Een soepel bewegend enkelgewricht is van belang voor een goed looppatroon. Veel mensen hebben echter een stijve enkel, vaak door een eerder meegemaakte enkelverzwikking. Stijfheid van het enkelgewricht wordt gezien als risicofactor voor meerdere klachtenbeelden, zoals hielpijn. Hoe een beperkt bovenste sprongewricht vraagt om compenseren, en hoe het leidt tot andere klachten, lees je in dit artikel.
12...4